Sürdürülebilir tarımın en güzel yanlarından biri, çiftlikte gerçek bir ekosistem oluşturabilmek. Doğada her canlının bir görevi varken, biz de çiftliğimizde hayvanları bu zincirin değerli halkaları haline getirmeye çalışıyoruz. Tavuklar, kazlar, koyunlar, arılar derken her birinin yeri ayrı. Ancak içlerinde bir tanesi var ki, hem dayanıklılığı hem de çok yönlü faydalarıyla gerçekten özel bir yere sahip: ördekler.
Ördekleri diğer çiftlik hayvanlarından ayıran en çarpıcı özellikleri benzersiz bağışıklıklarıdır. Sert kış şartları, kar, yağmur, rüzgâr, dondurucu soğuk… Bunların hiçbiri ördeklerin keyfini kaçırmıyor. Aksine, çamurlu bir gün onlar için eğlence demek. Bu dayanıklılık ise sürdürülebilirtarım açısından çok değerli.
On yıllık çiftlik tecrübemizde bir kez olsun ördeklerimizin hasta olduğunu görmedik. Bu konuda kazlarla yarışırlar diyebiliriz – kazlar da çok özel hayvanlardır ama otçul oldukları için ördeklerin omnivor (hem etçil hem otçul) beslenme alışkanlığına sahip değiller. İşte tam bu omnivor yapıları ördekleri bizim için vazgeçilmez kılıyor.
Özellikle salyangoz ve sümüklü böcekler konusunda ördekler adeta doğal bir ilaç gibi çalışıyor. Tarla bitkilerine ciddi zarar veren yumuşakçaları afiyetle tüketiyorlar. Koyunlarda akciğer kurdu gibi parazitlerin ara konakçısı olan salyangozları da aynı şekilde temizliyorlar. Çin’de 3. yüzyıldan beri uygulanan pirinç-ördek entegre sistemi (rice-duck farming) bunun en güzel örneklerinden biri. Ördekler pirinç tarlalarında salyangoz, sümüklü böcek, çeşitli larvalar ve zararlı böcekleri yiyerek kimyasal pestisit ihtiyacını neredeyse sıfıra indiriyor. Araştırmalar, bu sistemde pirinç planthopper (bit otu çekirgesi) zararlısında %98’e varan, bazı yaprak bitlerinde ise %100’e yakın kontrol sağlandığını gösteriyor. Ayrıca yabani ot baskısını ciddi oranda azaltıyor, toprağı doğal gübreyle zenginleştiriyor ve pirinç verimini ortalama %10-20 artırabiliyor.
Büyüme hızları da oldukça etkileyici. Yeni doğan bir ördek yavrusu (civciv), birkaç ay içinde yetişkin boyutuna ulaşıyor. Yumurta verimleri de tavuklarla rahatlıkla yarışıyor – hatta bazı ırklarda tavukları bile geçebiliyorlar. Üstelik yumurtaları daha iri, besin değeri daha yüksek. 100 gram bazında karşılaştırıldığında ördek yumurtası tavuk yumurtasına göre yaklaşık %30 daha fazla protein, daha fazla demir, folat, B12 vitamini ve sağlıklı yağ asitleri içeriyor. Lezzet farkı ise tartışmasız; ilk kez tadına bakan herkes daha yoğun, daha kremamsı bir lezzet olduğunu söylüyor.
Eti ise gastronomi dünyasında özel bir yere sahip. Yağ oranı yüksek olduğu için pişirildiğindeçok lezzetli ve sulu kalıyor. Ne yazık ki Türk mutfağında ördek eti ve yumurtası hâlâ yeterince yaygın değil. Market raflarında ördek yumurtasına rastlamak neredeyse imkânsız. Oysa bu kadar besleyici ve lezzetli bir ürünün daha fazla üretilmesi ve tüketilmesi hem çiftçiler hem tüketiciler açısından kazançlı olabilirdi.
Tabi ördek yetiştiriciliğinin bazı zorluklarından da bahsetmek lazım ki gerçekçi bir tablo çizmiş olalım. En büyük dezavantajları su ve çamur ilişkisi. Ördekler suyu çok sever ve suyla oynarken inanılmaz bir karmaşa yaratırlar. Temiz suya girer girmez suyu kirletirler, etrafa sıçratırlar ve kısa sürede her yer çamur deryasına döner. Bu nedenle barınaklarının drenajı iyi olmalı, su kaynakları sık sık temizlenmelidir. Ancak azot seviyesi yüksek bu su bitkilere taşınarak doğal gübre olarak da değerlendirilebilmektedir. Son olarak, yumurtalarını genellikle yere veya suya yakın yerlere bırakıyorlar, bu da yumurtaların temiz kalmasını ve toplanmasını zorlaştırıyor.
Tüm bu zorluklara rağmen, ördekler organik ve rejeneratif bir çiftlikte inanılmaz değerli birer ortak. Zararlı kontrolü, gübreleme, biyoçeşitliliğe katkı ve ürün çeşitliliği açısından sundukları faydalar, harcadığımız emeğin kat kat fazlasını geri veriyor.
Şahsen ülkemizde ördek üretim ve tüketiminin artması gerektiğine inanıyorum. Bu kadar dayanıklı, verimli ve ekosistem dostu bir hayvanın daha fazla çiftlikte yer alması, hem tarım hem gastronomi açısından büyük bir zenginlik olurdu.
